Innowacja pedagogiczna „Dziecko w świecie nadmiaru bodźców”

Współczesne dzieci dorastają w środowisku przepełnionym bodźcami sensorycznymi, informacyjnymi i emocjonalnymi.

Przebodźcowane dziecko, objawy: to głównie złość, często na rzeczy czy sytuacje, na które zazwyczaj się nie denerwują. Oprócz tego, bardzo często pojawia się płaczliwość oraz ogólne rozdrażnienie. Nierzadko występują również stres, trudności z koncentracją, zwłaszcza w przypadku uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych, odrabianiu prac domowych czy nauki. Dziecko przebodźcowane jest również nadpobudliwe, ponieważ jego układ nerwowy jest przeciążony. Emocje dziecka mogą wydawać się często wyolbrzymione albo nieadekwatne, natomiast w rzeczywistości jego układ nerwowy walczy wtedy z nadmiarem bodźców. Wystarczy kilka godzin oglądania różnych bajek, gier na tablecie/ komórce czy wizyty w galerii handlowej, aby dziecięcy układ nerwowy powiedział „stop”.

Nie tylko intensywna stymulacja technologiczna, ale również szybkie tempo życia, deficyty snu, nadmiar zajęć dodatkowych, presja szkolna oraz ograniczony kontakt z naturą – prowadzą do stanów pobudzenia, które coraz częściej bywają interpretowane jako symptomy zaburzeń. Tymczasem wiele z tych reakcji można postrzegać jako naturalną odpowiedź rozwijającego się organizmu na przeciążenie środowiskowe.

Objawy przebodźcowanie dziecka na pierwszy rzut oka nie wydają się groźne, natomiast w czasie trwania tego zjawiska ich układ nerwowy prosi o pomoc.

W przypadku zmęczonego układu nerwowego trudniej jest się wyciszyć, co prowadzi do zaburzeń snu i koncentracji, zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Dzieci szybciej się irytują, nie panują nad emocjami i stopniowo tracą zdolności do uspokojenia się. Z biegiem czasu, przebodźcowanie u dziecka mogą też ograniczyć kreatywność. Dziecko przyzwyczajone do ciągłego zajmowania czasu ma problem ze stworzeniem nowej zabawy

Żródłem przebodźcowania może też być nadmiar aktywności. Wielu Rodziców i Opiekunów zapisując dziecko na kolejne zajęcia dodatkowe/pozalekcyjne, chce dać mu jak najwięcej możliwości rozwoju – sportowego, artystycznego, językowego. Takie zajęcia mają z pewnością wiele zalet, natomiast w przypadku, gdy dzień dziecka jest wypełniony od rana do wieczora, nie ma ono czasu doświadczyć nudy, która jest potrzebna, aby mózg mógł się zregenerować i odpocząć. Tempo życia dorosłych ma również przełożenie na tempo życia dziecka. Ciągłe życie w biegu ma niestety negatywne skutki, zarówno dla starszego pokolenia, jak i dla najmłodszych.

Ogólne objawy przebodźcowania dzieci to:

Trudności w skupieniu uwagi: Nadmiar bodźców może sprawić, że dziecko ma trudności w utrzymaniu uwagi na konkretnej czynności. Skupienie się na jednym zadaniu może stać się wyzwaniem, co może wpływać na efektywność nauki i wykonywania codziennych obowiązków.
Zmęczenie i podrażnienie: Wielka ilość bodźców może prowadzić do nadmiernej aktywności, co z kolei wpływa na poziom energii i stan emocjonalny dziecka.
Trudności w zasypianiu: Dzieci narażone na nadmiar bodźców mogą mieć trudności w uspokojeniu się i zasypianiu. Stale aktywny umysł może sprawić, że trudno im będzie znaleźć spokojny moment na relaks i sen.
Zwiększona drażliwość: Przestymulowane dzieci mogą reagować bardziej drażliwie na zwykłe bodźce i sytuacje. Mogą łatwo tracić cierpliwość, być bardziej skłonne do płaczu lub wybuchów emocjonalnych.
Zmniejszone zainteresowanie zabawą: Mimo dostępu do wielu zabawek i form rozrywki, przestymulowane dzieci mogą wykazywać zmniejszone zainteresowanie otaczającym je światem. Mogą być przytłoczone ilością opcji i trudno jest im skoncentrować się na jednej konkretnej aktywności.
Problemy z koncentracją i pamięcią: Przestymulowane dzieci mogą mieć trudności z utrzymaniem długotrwałej koncentracji i zapamiętywaniem informacji. Intensywne bodźce mogą wpływać na funkcje poznawcze, co może prowadzić do problemów szkolnych.
Zmniejszone umiejętności samodzielności: Nadmiar bodźców może sprawić, że dzieci tracą zainteresowanie samodzielnym odkrywaniem świata. Mogą stawać się bardziej zależne od gotowych rozrywek i potrzebować stałej stymulacji z zewnątrz.

Naturalne źródła trudności:

Przebodźcowanie sensoryczne – hałas, światło ekranów, presja edukacyjna.
Niedobór snu i regeneracji.
Ograniczona aktywność ruchowa – brak naturalnej przestrzeni do eksploracji osłabia zdolności regulacyjne organizmu.
Trudności relacyjne – brak stabilnych więzi i czasu spędzanego z dorosłymi w uważnym kontakcie wzmacnia poczucie chaosu i zagubienia.

Jak pomóc dziecku w świecie wielu bodźców?

Podstawą pomocy dziecku w świecie wielu bodźców jest zrozumienie, że nie da się ich całkowicie wyeliminować. Można natomiast postarać się zmniejszyć ich liczbę. Warto wprowadzić zasady korzystania z ekranów w konkretnych godzinach i trzymać się ich konsekwentnie, również jako Rodzic czy Opiekun. W codziennym rytmie przepełnionym bodźcami, dobrze jest znaleźć chwilę na bycie offline. Spacery, rozmowa, czy domowe zajęcia np.: wspólne gotowanie pomagają dzieciom się wyciszyć i odbudować poczucie bezpieczeństwa.

Warto też dać dziecku przestrzeń do nudy – powinno poznać co to takiego i uświadomić sobie, że nuda nie zawsze jest zła, a często jest nawet wskazana. Nuda nie jest stratą czasu, a możliwością samodzielnego myślenia oraz okazją do rozwoju kreatywności. Stałe rytuały, takie jak czytanie bajek, czy rozmowa przed snem, pozwalają dziecku się uspokoić i przygotować do odpoczynku. To prosty, ale skuteczny sposób na zmniejszenie przebodźcowania.

Kluczowe znaczenie mają:

Regulacja rytmu dnia (stałe pory snu, posiłków, aktywności).
Ograniczanie bodźców cyfrowych i wprowadzanie przestrzeni ciszy.
Codzienny ruch w naturalnym otoczeniu, który wspiera procesy integracji sensorycznej.
Relacje i uważność dorosłych, które stanowią bufor chroniący przed nadmiernym stresem.

Jak wyciszyć przestymulowane dziecko – sposoby na przebodźcowanie u dzieci?

W takich momentach warto sięgnąć po proste sposoby, które przyniosą spokój i pomogą maluchowi odzyskać równowagę emocjonalną. Ogromne znaczenie ma tutaj zaangażowanie rodziców, ich cierpliwość i umiejętność stworzenia bezpiecznego, spokojnego otoczenia.

Podstawą pomocy dziecku jest zorganizowanie miejsca, w którym poczuje się swobodnie i zrelaksuje. Taki kącik można stworzyć za pomocą miękkich poduszek, koców czy nawet małego namiotu. Warto też pomyśleć o sensorycznych zabawkach – woreczkach wypełnionych ryżem, tubach relaksacyjnych czy piłkach antystresowych. Te drobne rzeczy mogą pomóc maluchowi zredukować napięcie i odciąć się od nadmiaru bodźców.

Czasem wystarczy dotyk, by dziecko poczuło się lepiej. Delikatny masaż – wałkowanie, dociskanie dłonią – może przynieść ulgę i wyciszyć emocje. Pomocne może być też owinięcie dziecka kocem obciążeniowym, który daje poczucie przytulnego „kokonu”. W chwilach, gdy emocje biorą górę, warto również skupić się na oddechu. Proste ćwiczenia, jak wolne wdechy i wydechy, pozwalają dzieciom zwolnić tempo i lepiej radzić sobie z tym, co czują.

W życiu dziecka ważne też jest, aby silne więzi rodzinne oraz relacje z rówieśnikami w świecie realnym przeważały nad tymi mniej realnymi, wirtualnymi. Warto filtrować informacje, które do siebie dopuszczamy oraz mierzyć czas spędzony ze smartfonem. Należy zauważyć, że problem przebodźcowanie u Dziecka nie dotyczy tylko młodych i że problem często „idzie z góry”. Najważniejszym, a jednocześnie najtrudniejszym elementem dla Rodziców i Opiekunów jest pomoc w tym, aby dziecko nie korzystało ciągle z mediów społecznościowych. Rodzice i Opiekunowie powinni kształtować dobre nawyki korzystania ze smartfonów np. ustalenie wspólnych miejsc w domu lub sytuacji, w których nie korzystamy ze smartfonów. Taką sytuacją może być wspólne jedzenie posiłku czy oglądanie telewizji. Warto utrwalić w swojej pamięci, że cisza to też bodziec – czasami ten którego najbardziej potrzebujemy.

Warto również pamiętać, że każde dziecko jest jednostką o unikalnych cechach i reakcjach. Objawy przestymulowania mogą się różnić, a kluczowe jest indywidualne podejście do potrzeb każdego dziecka. Jeśli rodzice lub opiekunowie zauważają powtarzające się objawy, warto skonsultować się z pedagogiem, psychologiem dziecięcym lub specjalistą ds. rozwoju dziecka, aby uzyskać wsparcie i wskazówki dotyczące dostosowania otoczenia do potrzeb dziecka.

Bibliografia:

Małgorzata Drozd

Publikacje

Innowacja pedagogiczna „Dziecko w świecie nadmiaru bodźców”