Publikacje

Integracja sensoryczna – co każdy Rodzic powinien o niej wiedzieć?

Szczegóły
Odsłony: 206

PiramidaOprócz zmysłów: wzroku, słuchu, węchu, smaku, dotyku, które zwykle jako pierwsze przychodzą nam na myśl, w naszym życiu bardzo istotne są: zmysł propriocepcji (czucie głębokie – czucie ułożenia części ciała) i zmysł przedsionkowy (grawitacji i ruchu). To one obok zmysłu dotyku odgrywają kluczową rolę w procesie integracji sensorycznej.

Integracja sensoryczna to proces zachodzący w układzie nerwowym, polegający na odbieraniu, organizowaniu i interpretowaniu bodźców sensorycznych z otoczenia oraz własnego ciała, co umożliwia prawidłowe funkcjonowanie w życiu codziennym.

 Przez pierwsze 7 lat życia mózg dziecka rozwija się właśnie przez przetwarzanie bodźców sensorycznych, dlatego tak ważne są potrzeby związane z dotykiem, przytulaniem, kołysaniem, a także ruchem i zabawą. Warto pamiętać, że dziecko odbiera doświadczenie obiektów przez zmysły! Musi ich dotknąć, poczuć ciężar, fakturę, zapach, smak, kształt, uczyć się poruszania swoim ciałem w reakcji na bodźce. Małe dziecko komunikuje płaczem o swoich potrzebach, często uspokaja się, kiedy jest kołysane, przytulane, głaskane lub ciasno owinięte w kocyk – to w ten sposób mówi nam, czego potrzebuje do swojego rozwoju. Nieco starsze dzieci są w stanie intuicyjnie zapewnić sobie bodźce i wrażenia niezbędne do optymalnego rozwoju układu nerwowego. Robią to poprzez swoją aktywność i zabawę: skakanie, bieganie, wspinanie się, turlanie, huśtanie, przepychanie itd. Widoczna jest naturalna potrzeba ruchu i swobody, dlatego tak ważne jest, by etap kiedy dziecko jest usadzone nieruchomo przy stoliku, był oddalony w czasie i wynikał z rzeczywistej gotowości dziecka.

Jak bawić się z dzieckiem, by wspierać jego rozwój sensoryczny?

Niezastąpione są wszystkiego rodzaju zabawy z rodzicem na dywanie, tarmoszenie się, przepychanie, siłowanie, przeciąganie liny, mocne przytulanie, samoloty, walki kogutów, naśladowanie różnych pozycji, zabawy z wykorzystaniem różnych mas plastycznych, walka na poduszki, zgadywanie rysowanek palcem na plecach, wspólne gotowanie, dotykanie różnych faktur.

Ciekawe pomysły na zabawy sensoryczne w domu można znaleźć na przykład tutaj:

Wspólne spacery, zabawy na placu zabaw, spędzony razem czas na powietrzu również są bogatym źródłem doznań sensorycznych dziecka, które angażują wymienione wcześniej kluczowe zmysły: propriocepcji, zmysł przedsionkowy i dotyk. Zupełnie przeciwnie do czasu spędzanego przed telewizorem czy komputerem, które w żaden sposób nie wspierają procesów integracji sensorycznej, często prowadzą natomiast do przestymulowania bodźcami wzrokowymi lub słuchowymi.

Głównym narzędziem rodzica, który chce podążać za dzieckiem w jego potrzebach sensorycznych, powinna być uważna obserwacja. Ważne jest zachowanie równowagi, tak by dziecko miało czas na odpowiednie przetworzenie wrażeń i regenerację, aby nie dochodziło do przestymulowania układu nerwowego. Uważny, wspierający Rodzic intuicyjnie dostosowuje się do potrzeb swojego dziecka. Kiedy zauważy, że dziecko jest rozdrażnione i płaczliwe po przedszkolu, zapewne zmieni swoje plany i np. zrezygnuje ze wspólnych zakupów w supermarkecie, by zapewnić dziecku spokój i odpoczynek.

Kiedy niezbędne jest wsparcie procesów integracji sensorycznej?

Procesy integracji sensorycznej często przebiegają prawidłowo, automatycznie, bez niczyjej ingerencji.

Czasem zdarza się jednak, że potrzebne będzie dodatkowe wsparcia terapeuty. Jeśli Twoje dziecko ma trudność ze skupieniem uwagi, ciągle jest w ruchu albo jest mało sprawne motorycznie, unika wspinania się, ma problem z nauką jazdy na rowerze, nie lubi huśtawek, przeszkadzają mu różne faktury ubrań, szwy, metki, przeszkadza mu kremowania twarzy lub czesania włosów lub niepokoją Cię inne zachowania lub reakcje dziecka, skontaktuj się z terapeutą w celu przeprowadzenia diagnozy procesów integracji sensorycznej.

Nieprawidłowa integracja sensoryczna przejawia się tzw. dysfunkcjami, czyli zaburzeniami. Pojawiają się one, gdy układ nerwowy niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe. Dysfunkcje nie są związane z uszkodzeniem narządów zmysłów, np. z niedosłuchem czy krótkowzrocznością. Oczywiście, jeśli istnieją obawy dotyczące sprawności poszczególnych analizatorów, niezbędna jest konsultacja lekarska. Dysfunkcje integracji sensorycznej dotyczą nieprawidłowości w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych w obrębie następujących systemów: czuciowego (dotykowego i proprioceptywnego), przedsionkowego, słuchowego, wzrokowego, węchowego i smakowego. Objawy dysfunkcji integracji sensorycznej najczęściej manifestują się:

  • wzmożoną lub obniżoną wrażliwością na bodźce,
  • niewłaściwym poziomem uwagi,
  • obniżonym poziomem koordynacji ruchowej,
  • opóźnionym rozwojem mowy,
  • nieprawidłowym poziomem aktywności ruchowej,
  • trudnościami w zachowaniu.

Dysfunkcje te mogą być rozpoznawane u dzieci w normie intelektualnej z trudnościami w uczeniu się, z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową, autyzmem, nadpobudliwością psychoruchową, mózgowym porażeniem. Ich nasilenie jest różne, od lekkiego do znacznego. Dysfunkcje integracji sensorycznej wpływają na uczenie się, zachowanie i rozwój społeczno-emocjonalny dziecka.

Wybrane objawy dysfunkcji integracji sensorycznej:

  • jest niespokojne, płaczliwe, ma kłopoty z zaśnięciem
  • ma trudności z samodzielnym piciem, żuciem i przełykaniem pokarmów (preferuje dania papkowate),
  • źle toleruje wykonywanie przy nim czynności pielęgnacyjnych i higienicznych, takich jak: obcinanie włosów, paznokci, mycie twarzy, zębów, smarowanie kremem, czesanie, czyszczenie nosa, uszu itp.
  • wiele czynności samoobsługowych wykonuje z trudem, powoli, niezdarnie,
  • ma problemy z samodzielnym myciem się, ubieraniem, zwłaszcza zapinaniem guzików i sznurowaniem butów,
  • ma słabą równowagę: potyka się i upada częściej niż rówieśnicy, prawie zawsze ma jakiś siniak czy zadrapanie,
  • podczas dłuższego siedzenia ma trudności z utrzymaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie się na stoliku itp.
  • jest nadruchliwe, nie może usiedzieć/ustać w jednym miejscu,
  • trudno się koncentruje, a łatwo rozprasza,
  • jest impulsywne, nadwrażliwe emocjonalnie, często się obraża,
  • bywa uparte,
  • w porównaniu do innych dzieci czy wymogów sytuacji porusza się zbyt szybko lub za wolno,
  • nabywanie nowych umiejętności ruchowych sprawia mu trudność, np. jazda na rowerze, rzucanie i łapanie piłki, pływanie,
  • wchodząc/schodząc po schodach częściej niż inne dzieci trzyma się poręczy, niepewnie stawia nogi,
  • nieumyślnie wchodzi lub wpada na meble, ściany, inne dzieci,
  • niewłaściwie czy wręcz dziwacznie trzyma różne przedmioty codziennego użytku, np. nożyczki, sztućce czy przybory do pisania,
  • uwielbia ruch, poszukuje go, dąży do niego. Jest stale w ruchu – biega, podskakuje, często zmienia pozycję ciała
  • przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością, okazuje niepokój, gdy musi oderwać nogi od podłoża, np. wejść na wysokie schody, na drabinkę, usiąść na wysokim stołku,
  • w nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu by zdobyć orientację w otoczeniu,
  • często myli stronę prawą i lewą, w obrębie własnego ciała oraz w otaczającej przestrzeni, podczas gier zespołowych zdarza się, że biegnie w innym kierunku niż jego drużyna, w inną stronę niż piłka, którą ma złapać, jest zdezorientowane, ma słabe wyczucie odległości
  • nie ma dominacji jednej ręki,
  • ma trudności z czytaniem i pisaniem, częściej niż inne dzieci w jego wieku myli, odwraca znaki graficzne, ma trudności w przepisywaniu, przerysowywaniu z tablicy,
  • ma kłopoty z cięciem nożyczkami, rysowaniem po śladzie, kalkowaniem itp.
  • sprawia wrażenie słabego, szybko się męczy,
  • nie lubi karuzeli, huśtawki, lub przeciwnie – uwielbia to.

Zgodnie z piramidą uczenia się (rys. poniżej), wcześnie zastosowana interwencja, może być profilaktyką dysleksji lub innych trudności w nauce. Odpowiednio dobrana terapia integracji sensorycznej może przyczynić się do większego, komfortu życia Twojego Dziecka i realizacji pełni jego potencjału

Najczęściej spotykanymi dysfunkcjami integracji sensorycznej są: nadwrażliwość (obronność) dotykowa związana z wygórowaną reakcją na bodźce, nadwrażliwość oralna dotycząca okolic buzi, dyspraksja polegająca na trudnościach z zaplanowaniem i wykonaniem czynności ruchowych czy niepewność grawitacyjna, której cechą charakterystyczną jest lęk przed zmianą pozycji ciała.

Bibliografia:

Małgorzata Drozd